Publicystyka

Seniorzy na uniwersytety

Warszawa, będąc pięknym i ciągle rozwijającym się miejscem, nie jest miastem wolnym od problemów. Jednym z najbardziej palących wyzwań jest działanie przeciwko wykluczeniu ludzi starszych.
W społeczeństwach pierwotnych istniały rady starszych, wodzowie, rady wojowników i wspólnota, która pracowała na ciągłość życia plemienia. Współczesność przyniosła jednak ogromne zmiany w kształtowaniu wspólnot. Młodemu pokoleniu trudno zrozumieć ludzi wychowanych w XX wieku na podwórkach i bez internetu. W wyniku zatraty więzi i przez brak porozumienia pojawiły się poważne problemy z wykluczeniem.
Dzisiaj istnieją w Polsce duże grupy osób wykluczonych cywilizacyjnie, a także całe społeczności często nie do końca rozumiejące, jak kształtują się nowe relacje międzyludzkie. Wiele osób jest również wykluczonych cyfrowo, gdyż dostęp do sieci internetowej w ich miejscu zamieszkania jest mocno ograniczony lub użytkownicy mają problem z jej obsługą. Najbardziej powszechne jednak jest wykluczenie społeczne, gdy następuje izolacja lub autoizolacja ludzi, będąca konsekwencją ich sytuacji wewnętrznej oraz materialnej. Wszystkie trzy formy izolacji dotyczą szczególnie ludzi starszych.
Doceniając skalę problemu, władze Warszawy bardzo poważnie podeszły do sytuacji ludzi w wieku poprodukcyjnym. 5 grudnia 2013 r. Rada m.st. Warszawy podjęła uchwałę w sprawie przyjęcia Programu Warszawa Przyjazna Seniorom na lata 2013-2020. Jest on odpowiedzią na wyzwania współczesności.

Seniorzy w Warszawie

Współcześnie wśród populacji seniorów można wyróżnić 3 grupy charakterystyczne ze względu na wiek:
•    starość wczesna, zwana wiekiem podeszłym – od 60 do 74 roku życia;
•    starość późna – 75-89 lat;
•    starość bardzo późna, zwana długowiecznością – powyżej 90 roku życia.
Każda z tych grup różni się wewnętrznie, m.in. ze względu na stan zdrowia, status społeczno-ekonomiczny, sprawność fizyczną czy też psychiczną. Tendencje tzw. rozłożenia wiekowego w Warszawie nie różnią się od reszty Polski. Wiadomym jest, że wyż demograficzny obecnych 55-59 latków zamieni się za chwilę w potężną grupę „nowych” seniorów, a zatem odnotujemy kolejną znaczącą zmianę struktury populacji. Dane demograficzne dają podstawy do stwierdzenia, że postępujący proces starzenia się społeczeństwa na pewno się utrzyma. Przewidując taki obrót rzeczy, należy już dziś edukować ludzi w wieku produkcyjnym, by nie poddali się izolacji i nie pozwolili wykluczać ze społeczeństwa.
Do 2020 r. można oczekiwać systematycznego wzrostu liczby ludności Warszawy w wieku poprodukcyjnym. Praga-Południe znajduje się w czołówce stołecznych dzielnic pod względem procentu mieszkańców w okresie poprodukcyjnym. Jest to obecnie grupa ok. 40 tys. osób, co stanowi 21% całej populacji dzielnicy. Dlatego też władze Pragi-Południe z ogromną atencją traktują tę niezwykle wrażliwą grupę społeczną, mając pełną świadomość, z jakimi problemami borykają się i będą się borykać seniorzy.

Przeciw wykluczeniu
cywilizacyjnemu

Proces starzenia się, pomimo wspólnych cech, przebiega u każdego człowieka w sposób indywidualny i z odmienną dynamiką. Wśród osób starszych obecne jest czasem przekonanie, że podstawowym ograniczeniem dla ich ewentualnego działania jest brak środków finansowych. Obiektywne obniżenie statusu materialnego po przejściu na emeryturę oraz potencjalne zwiększenie wydatków na cele zdrowotne (w związku z pogarszającym się stanem zdrowia), bądź mieszkaniowe (głównie w przypadku osób mieszkających samotnie), może powodować brak chęci do aktywnego uczestnictwa w życiu społecznym. Jednak, jak się okazuje, nawet brak pieniędzy nie zamyka seniorom drogi do aktywnych działań. Nowe ruchy, trendy, idee społeczne, nowe media, wynalazki i wielowymiarowość sposobów komunikacji powodują, że świat wokół seniorów staje się niezwykle złożony. Miasto st. Warszawa w swoim „Programie…” pragnie wyjść temu naprzeciw, wspomagając aktywności edukacyjne seniorów. Stąd min. tak duże wsparcie udzielane przez miasto Uniwersytetom Trzeciego Wieku.
W Warszawie funkcjonuje ok 30 Uniwersytetów Trzeciego Wieku. Prowadzone są przez organizacje pozarządowe lub samorządowe jednostki organizacyjne. Zajęcia mają zazwyczaj formę̨ wykładów, seminariów, lektoratów i warsztatów. Ich zakres tematyczny jest bardzo szeroki: wykłady są̨ poświęcone głównie historii sztuki, psychologii czy literaturze. Ważne miejsce zajmują̨ też zajęcia sportowe i rekreacyjne. Można też nabyć́ umiejętności praktyczne (np. obsługa smartfona i komputera). Na Pradze-Południe bardzo prężnie działa Grochowski Uniwersytet Trzeciego Wieku, prowadzący różnorodne zajęcia w budynku Centrum Promocji Kultury przy ul. Podskarbińskiej. Bogatą ofertę edukacyjną prezentuje także Europejskie Centrum Uniwersytetów Drugiego i Trzeciego Wieku z siedzibą w Promie Kultury Saska Kępa, słynące z wysokiego poziomu nauki języków obcych.
Inną formą kształcenia są Uniwersytety Otwarte, gdzie można wziąć udział m.in. w zajęciach z zakresu kultury i sztuki, językowych, społecznych, ekonomicznych i prawniczych, technicznych, związanych z żywieniem czy dotyczących ochrony środowiska naturalnego. Uczestnicy tych kursów biorą udział w rożnych uroczystościach kulturalnych (np. wystawach, konferencjach czy koncertach). Na zakończenie można otrzymać dyplom potwierdzający uczestnictwo w kursie oraz dobrowolnie przystąpić do egzaminu i otrzymać stosowny certyfikat.

Przeciw wykluczeniu
cyfrowemu

Jesteśmy uczestnikami gigantycznej rewolucji technologicznej. Ogromna ilość relacji i części składowych życia przeszła do wirtualnej rzeczywistości komputerowej, głównie Facebooka. Komunikacja międzyludzka została zastąpiona kodami, skrótami, specjalnymi znakami oraz nie dla każdego zrozumiałymi emotikonami (oznaczeniami emocji). Wielu seniorów, przyzwyczajonych do tradycyjnych form komunikacji, nie rozumie tej cybernetycznej nowomowy. Stają oni zatem przed ogromnym wyzwaniem ze strony cyfrowego świata. W ramach „Programu aktywności w ramach przeciwdziałania wykluczeniu cyfrowemu” pojawiają się więc m.in. kursy obsługi komputera i korzystania z internetu, formy edukacji na odległość (on-line), kursy obsługi urządzeń elektronicznych (np. aparatu cyfrowego, tabletu, smartfonu a nawet bankomatu). Skorzystać z takich kursów można również na Grochowskim Uniwersytecie Trzeciego Wieku. Ponadto w każdej dzielnicy, również na Pradze-Południe, znajdują się Punkty Cyfrowego Wsparcia Seniora, gdzie można skorzystać z indywidualnej pomocy. Warto też przejrzeć ofertę kursów organizowanych przez Urząd m.st. Warszawy wspólnie z pięcioma organizacjami pozarządowymi, pięcioma bibliotekami publicznymi i dwoma Ośrodkami Pomocy Społecznej w ramach projektu „Warszawski e-senior”.
Na Pradze-Południe punkty Cyfrowego Wsparcia Seniora działają w Bibliotecznym Punkcie Informacji Kulturalnej Wypożyczalni dla Dorosłych i Młodzieży nr 3 przy ul. Waszyngtona 2 B oraz w Wypożyczalni dla Dorosłych i Młodzieży nr 78 przy ul. Majdańskiej 5.

Przeciw wykluczeniu
społecznemu
Jak już wspomniałem, osoby starsze często oceniają swoje dochody jako niewystarczające, by brać aktywny udział w życiu społecznym. Faktem jest, że kino i teatr stają się na emeryturze zbyt drogim luksusem (chociaż 10-12 zł za bilet na film do Promu Kultury Saska Kępa nie jest wydatkiem zbyt dużym), a niemożność zrealizowania tego typu potrzeb sprawia, że seniorzy czują się wykluczeni ze społeczeństwa. Wielu z nich chciałoby kontynuować pracę, jednak ze względu na fakt, iż współczesny rynek pracy bazuje na nowoczesnych technologiach, za którymi trudno nadążyć nawet młodszym osobom, pracodawcy niechętnie zatrudniają osoby starsze.
Innym problemem jest poczucie osamotnienia, które często towarzyszy osobom starszym. Może być ono odzwierciedleniem stosunku danej osoby do otaczającej ją rzeczywistości i do samej siebie. U osób starszych może pojawiać się w związku z tym pogłębiające się poczucie smutku i frustracja. Pustka i poczucie bycia niepotrzebnym pojawia się zwykle wtedy, gdy członkowie rodziny, dotąd emocjonalnie wypełniającej życie seniora, usamodzielniają się lub kiedy umiera życiowy partner.
Dlatego społeczna integracja międzypokoleniowa tak korzystnie przeciwdziała wykluczeniu starszych mieszkańców. Wzajemna wymiana wiedzy, informacji czy też doświadczenia sprzyjać może wzajemnej tolerancji i wyrozumiałości w każdym wieku. Dialog międzypokoleniowy może również przyczynić się do znalezienia zainteresowań, które, bez względu na wiek, łączą i pozwalają obu stronom przekazywać ważne wartości.
Dobrym przykładem integracji międzypokoleniowej są Południowopraskie Senioralia, które odbędą się 23 września w Parku Polińskiego. Impreza ma na celu przyciągnąć młodszych i starszych mieszkańców dzielnicy. Organizatorami będą Grochowski Uniwersytet Trzeciego Wieku oraz Rada Seniorów Dzielnicy Praga-Południe przy wsparciu Urzędu Dzielnicy. Zachęcamy wszystkich mieszkańców do uczestnictwa w tej imprezie.
Łukasz Zakrzewski

Odpowiedz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *